Gölge filosu ve çevresel etkileri
21 Mart'ta, Sea-Watch adlı kar amacı gütmeyen kurtarma grubunun ekibi, Akdeniz'de alışılmadık bir şeyle karşılaştı. Göçmenleri kurtarma beklerken, ekip Seabird uçağı ile terkedilmiş bir tanker olan Arctic Metagaz'ı tespit etti. 277 metre uzunluğundaki bu tanker, Malta yakınlarında bir Ukrayna insansız hava aracı saldırısında hasar gördükten sonra sürükleniyordu.
Bu tanker, Şubat ayında Rusya'nın Murmansk limanından yola çıkarak Mısır'ın Port Said limanına gitmekteydi ve yaklaşık 60.000 ton sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG), 450 ton fuel oil ve 250 ton dizel taşıdığı düşünülüyordu. Sea-Watch tarafından paylaşılan görüntüler, geminin gövdesinde ciddi hasar olduğunu gösteriyor ve çevresel bir felaket riski hakkında endişeleri artırıyordu.
Ekip, hasar gören gemiyi terk ederek Rusya'ya döndü. Gemi, zamanla önce İtalya'nın kıyılarına, ardından rüzgarların değişmesiyle Libya'ya doğru sürüklendi. 22 Nisan itibarıyla, Libya'nın Bingazi kentinin 120 deniz mili kuzeyinde olduğu bildirildi.
Gölge filosunun büyüyen etkisi
Arctic Metagaz, Rusya'nın gölge filosunun bir parçası olarak ABD tarafından yaptırıma tabi tutuldu. Bu tür gemiler, batılı yaptırımları aşmak için sıklıkla 'rahat bayraklar' kullanıyor ve belirsiz mülkiyet bilgileri sunarak, Rusya ve İran gibi ülkelere yönelik petrol ve gaz ticaretini sürdürüyor.
Gölge filosu, genellikle yaşlı, kötü bakım gören ve çoğu zaman sigortasız olan gemilerden oluşuyor. Bu gemiler, izleme sistemlerini kapatma ve denizde petrol transferi gibi riskli faaliyetler gerçekleştiriyor.
Mark J Spalding, The Ocean Foundation'ın başkanı, bu filosun, özellikle Küresel Güney ülkeleri etrafında faaliyet gösterdiğini ve küçük ada ve gelişen devletler için endişe kaynağı olduğunu belirtiyor.
Çevresel riskler ve sorumluluklar
Arctic Metagaz'ın LNG yükü, son derece yanıcı ve patlayıcı. Spalding, "Gemide kalan tankların kontrolsüz bir yapısal arızası, yavaş yayılan bir sızıntı değil, ani ve şiddetli bir olayı tetikleyebilir" diyor.
Bu tür kazaların etkileri, deniz memelileri üzerinde yıkıcı sonuçlar doğurabilir. 2022'de Nord Stream gaz boru hatları nedeniyle yaşanan patlamalar, çevredeki deniz canlılarını tehdit etti.
Libya, geminin varlığı nedeniyle Avrupa Komisyonu'na alarm vermişti. Ancak, Arctic Metagaz, Libya'nın sularına yöneldiğinde, sorumluluk genellikle geminin kayıtlı olduğu ülkeye (bayrak devleti) aittir. Ancak, gölge filosu gemilerinin bayrak devletleri bu sorumlulukları genellikle reddediyor ve kıyı devletleri sonuçları üstlenmek zorunda kalıyor.
Türkiye Açısından Durum
Türkiye, Akdeniz'deki gölge filosunun etkilerinden doğrudan etkilenme potansiyeline sahip. Özellikle bölgedeki deniz trafiği ve enerji ticareti açısından, benzer tankerlerin Türkiye'nin kıyılarına yaklaşması, çevresel riskleri artırmaktadır. Türkiye, deniz güvenliği ve çevre koruma politikalarını güçlendirmelidir. Türk yetkililerin, bu tür gemilerin izlenmesi ve denetimi için uluslararası iş birliğine yönelmesi gerekiyor.
Sonuç
Gölge filosunun etkileri, yalnızca kirleten gemilerle sınırlı değil, aynı zamanda yetersiz kaynaklara sahip ülkeler için büyük bir çevresel tehdit oluşturuyor. Bu sorun, sadece uluslararası düzenlemelerin ve yaptırımların etkisizliğinden değil, aynı zamanda sorumlulukların belirsizliğinden kaynaklanıyor. Bu durum, Türkiye gibi ülkeler için önemli bir uyarıdır; zira gölge filosunun yarattığı tehditler, ülkemizin denizlerindeki güvenliği ve çevre sağlığını doğrudan etkilemektedir.
