Malezya, Elektronik Atık İthalatını Yasakladı
2026 yılının Nisan ayında Malezya, elektronik atık (e-atık) ithalatını tamamen yasakladı. Önceki dönemlerde, Malezya, dünya genelinde önemli bir elektrik ve elektronik atık alıcısıydı. Bu yasak, çevre kirliliği ve sağlık riskleri karşısında atılmış ciddi bir adım olarak değerlendiriliyor.
Ele Geçirilen Kaçak E-atıklar
7 Temmuz 2026 sabahı, Port Klang'da bir konteynerin alev almasıyla başlayan olay, yasakların uygulanmasının zorluğunu gözler önüne serdi. Yangın söndürüldükten sonra yapılan incelemelerde, konteynerin içinde sanayi metallerinin yerine yanmış e-atıkların bulunduğu ortaya çıktı. Bu durum, Malezya’ya yasadışı yollarla giren e-atıkların ne kadar yaygın olduğunu gösteriyor.
Bu yasak, 1 Nisan 2026 itibarıyla yürürlüğe girdi ve tüm konteynerlerin içeriğinin detaylı bir şekilde incelenmesini gerektiriyor. Malezya Sınır Kontrol ve Koruma Ajansı (AKPS) yetkilisi Nik Ezanee Mohd Faisal, her gün milyonlarca konteynerin geçiş yaptığı bu limanlarda manuel kontrol yapmanın zor olduğunu belirtiyor.
2026 yılı başından 7 Temmuz'a kadar, özel bir e-atık görev gücü olan Op Green Shield, 685 konteyneri kontrol etti. Bu konteynerlerden 143'ü, toplamda 3,370 ton e-atıkla birlikte geri gönderildi. Geri gönderilecek diğer 531 konteyner için süreç ise 8 Temmuz'da başladı.
E-atık Ticaretinin Karanlık Yüzü
2022 yılında dünya genelinde 68.3 milyon ton e-atık üretildi, bunun yalnızca dörtte biri uygun şekilde toplandı ve geri dönüştürüldü. ABD, Japonya ve Avrupa'nın bazı bölgeleri, e-atıklarını Güneydoğu Asya ülkelerine gönderiyor. Basel Sözleşmesi, tehlikeli atıkların taşınmasını düzenleyen uluslararası bir anlaşma olmasına rağmen, ABD bu sözleşmenin tarafı değil. Bu durum, Malezya'nın e-atık ticaretiyle mücadele etmesini zorlaştırıyor.
Jim Puckett, Basel Action Network (BAN) yöneticisi, "ABD, e-atıkların Malezya'ya kaçak yollarla gitmesi konusunda sorumluluk taşımıyor. Bu, Malezya hükümetini zor bir duruma sokuyor," diyor. Bazı Batılı ihracatçılar, yasadışı e-atık gönderimlerini geri almak konusunda işbirliği yapmayı kabul etti. Ancak bu e-atıkların geri gönderilmesi, başka bir ülkeye değil, asıl kaynağına olmalı.
Yerel Geri Dönüşüm İçin Fırsatlar
Yeni düzenleme, global e-atık brokerlerinin yasadışı atıklarını yeniden yönlendirmesine neden olurken, Malezya'nın yerel geri dönüşüm ekosisteminin büyümesine de alan açıyor. ERTH (Elektronik Geri Dönüşüm Kahramanları) adlı yerel geri dönüşüm tesisinin sahibi Mohamed Tarek El-Fatatry, yasakların yerel geri dönüşüm çabalarını desteklediğini belirtiyor.
"Ülkemizde çok fazla atık var. Bu yasak, yerel geri dönüşüm çabalarımıza odaklanmamız için iyi bir fırsat sunuyor," diyor Mohamed Tarek. İthal e-atıkların, daha az çevresel denetime tabi olan yerel geri dönüşüm sektörünü zor durumda bıraktığına dikkat çekiyor.
Türkiye için Çıkarımlar
Malezya'nın e-atık ithalatını yasaklaması, Türkiye için önemli bir ders niteliği taşıyor. Türkiye, artan elektronik atık miktarıyla başa çıkmak zorunda. Yerel geri dönüşüm tesislerinin desteklenmesi ve yasadışı atık girişlerinin önlenmesi, sağlıklı bir çevre için kritik öneme sahip. Türkiye'deki ilgili kurumlar, benzer yasakları ve düzenlemeleri düşünerek, yurt dışından gelen atıkların kontrolünü sağlamalıdır.
Eğer Türkiye, Malezya'nın izlediği yolu takip ederse, hem çevresel hem de sağlık açısından önemli kazanımlar elde edebilir.
