Sri Lanka’nın Atık Krizi ve Yargı Kararı
Sri Lanka'nın Meethotamulla bölgesindeki uzun vadeli atık dökümünün, ülkedeki önemli bir çevre sorunu olduğu ortaya çıktı. Ülkenin Yüksek Mahkemesi, atık dökümünün yerel halkın temel haklarını ihlal ettiğine ve yetkililerin döküm alanının izin verilen sınırların ötesine genişlemesine izin verdiğine hükmetti. Bu karar, 2017'de yaşanan ve 32 kişinin ölümüne neden olan felaketin ardından geldi, bu da atık yönetimindeki ihmalin sonuçlarını gözler önüne serdi.
Felaketin Ardındaki Nedenler
2017'deki Meethotamulla çökmesi, 500 ton günlük katı atık üreten Colombo Belediyesi (CMC) bölgesindeki kötü yönetimi gözler önüne serdi. Olaydan önce, Colombo'daki atıklar, 6.5 hektar genişliğindeki Bloemendhal Yolu'ndaki açık bir alana dökülüyordu. Ancak bu alan, metan gazı birikimi nedeniyle kapatıldıktan sonra Meethotamulla, geçici bir alan olarak planlansa da kalıcı bir çözüme dönüşmüş oldu.
Anurudda Karunarathna, Peradeniya Üniversitesi'nde çevre mühendisi olarak, bu sorunun yönetiminin teknik bilgi ve beceri gerektirdiğini ancak yerel otoritelerin sadece atık yönetimi için özel bir mühendis bulunduracak bütçeye sahip olmadığını belirtiyor. Bu durum, ad hoc (gelişigüzel) çözümlere yol açıyor. Bunun yanı sıra, Sri Lanka'da 260'tan fazla açık döküm sahası bulunuyor, bu da çevresel sorunları artırıyor.
Yüksek Mahkeme Kararı ve Gelecek
Sri Lanka'nın Yüksek Mahkemesi, 31 Mart 2023'te verdiği kararla Meethotamulla'daki dökümün yasadışı olduğuna ve çevre ile kamu sağlığı düzenlemelerini ihlal ettiğine hükmetti. Bu karar, aynı zamanda, mevcut atık yönetimi sisteminin yetersizliğini ve acil bir çözüm ihtiyacını da ortaya koyuyor. Mahkeme, Meethotamulla'daki çöküşün önlenebilir olduğunu belirtti.
Bununla birlikte, Sri Lanka'nın günlük katı atık üretimi 7,000 tonun üzerinde. Ancak yalnızca 4,500 ila 5,600 ton atık toplanabiliyor. Colombo'daki atıkların yönetimi, mevcut sistemler içinde oldukça zor hale geliyor. Batı Eyaleti Atık Yönetimi Otoritesi (WMA), atık üretiminin önümüzdeki on yılda iki katına çıkacağını öngörüyor.
Açık Döküm Sorunu ve Alternatif Çözümler
Sri Lanka, atık yönetimini bir teknik operasyon olarak ele almalı. Karunarathna, yerel otoritelerin daha fazla destek alması gerektiğini vurguluyor. Örneğin, Mihisaru Kaynak Yönetim Merkezi, geri dönüşüm ve enerji üretimi gibi entegre bir atık yönetim sistemi sunuyor.
Bu çerçevede, Aruwakkalu sanitasyon alanı, Colombo'nun atıklarını işlemek için önerilen bir çözüm olarak öne çıkıyor. Ancak, bu tür projelerin etkili bir şekilde uygulanabilmesi için güçlü bir yönetim ve finansman gerekiyor. Türkiye'de de benzer sorunlar yaşanıyor. Türkiye, büyük şehirlerinde atık yönetiminde ciddi zorluklarla karşı karşıya. İstanbul ve Ankara gibi kentlerde, atıkların büyük bir kısmı açık alanlara atılmakta. Türkiye, bu sorunları çözmek için daha fazla teknoloji ve sistematik yaklaşıma ihtiyaç duyuyor.
Sonuç ve Türkiye Bağlantısı
Sri Lanka'daki durum, yalnızca bir çevre felaketi değil, aynı zamanda bir yönetim krizi. Bu tür sorunlar, Türkiye'deki benzer atık yönetimi problemleri ile paralellikler taşıyor. Yerel yönetimlerin, atık yönetimini bir öncelik haline getirmesi ve bu alanda uzman ekipler oluşturması gerekiyor.
Sri Lanka'daki gelişmeler, Türkiye'nin de atık yönetimi stratejilerini geliştirmesi ve bu tür krizlerin önüne geçmesi açısından önemli dersler sunuyor. Türkiye, sürdürülebilir bir atık yönetimi için hem yerel hem de ulusal düzeyde yenilikçi çözümleri benimsemelidir.
