Sri Lanka'nın Plastik Atık Yönetimi Üzerine Yeni Adımlar
Sri Lanka, 31 Mayıs itibarıyla tüm hükümet kurumlarında tek kullanımlık plastik su şişelerinin yasaklandığını duyurdu. Bu yeni düzenleme, devlet sektöründe israfın azaltılması hedefiyle hayata geçirildi. Hükümet, bu yasakla birlikte, kamu kurumlarında yeniden kullanılabilir alternatiflerin teşvik edilmesini ve daha iyi içme suyu altyapılarının kurulmasını amaçlıyor.
Bu adım, Sri Lanka'nın plastik kirliliği ile mücadelesindeki son gelişmelerden biri. 2024 yılında yayımlanan Ulusal Plastik Atık Envanteri'ne (NPWI) göre, ülkenin yıllık plastik atık üretimi yaklaşık 250,000 ton olarak tahmin ediliyor. Ancak, Sri Lanka'nın yalnızca 27,000 ton plastik atığı geri dönüştürülebiliyor, bu da toplam plastik atığın yalnızca %11'ine denk geliyor. Yaklaşık 68,000 ton (yüzde 27) plastik atık ise toplanmadan kalıyor ve genellikle yakılıyor, gömülüyor veya yasadışı olarak atılıyor.
Süpermarketlerde Poşet Ücreti Uygulaması
Sri Lanka, geçtiğimiz on yılda tek kullanımlık plastikler üzerine birçok kısıtlama getirdi. En son olarak, plastik alışveriş poşetleri için ücret talep edilmesi gerektiği belirtilen bir karar alındı. Bu karar, çevre koruma kuruluşu Merkezi Çevre Adaleti (CEJ) tarafından açılan bir dava sonucunda alındı ve süpermarketlerin ve dükkanların plastik alışveriş poşetlerini ücretsiz vermelerini yasakladı. Bu uygulama, 2025 yılının Kasım ayında yürürlüğe girecek.
CEJ kurucusu Hemantha Withanage, "Poşetlere nominal bir ücret koymak, gereksiz kullanımı psikolojik olarak caydırıyor ve yeniden kullanılabilir alternatifleri teşvik ediyor," diyor.
Bireysel Sorumluluk ve Farkındalık
Nishshanka De Silva, ZeroPlastic Hareketi'nin kurucusu, tek kullanımlık plastiklerin azaltılmasının sadece devletin değil, aynı zamanda tüketicilerin de sorumluluğu olduğunu belirtiyor. "Her seferinde bir plastik poşeti, şişeyi veya pipeti reddettiğimizde, sürdürülebilir alternatiflerin önemli olduğunu gösteriyoruz. Kalıcı değişim, bilinçli tercihler yaptığımızda gerçekleşebilir," diyor.
Sri Lanka’nın plastik kirliliğiyle mücadelesinde bireylerin katkısı büyük bir öneme sahip. De Silva, devlet kurumlarının su şişesi tüketiminin azaltılmasını ve bunun özel sektöre örnek teşkil etmesini sağlamak için yeniden kullanılabilir kapların ve filtrelenmiş su sistemlerinin yerleştirilmesi gerektiğini vurguluyor.
Üreticilerin Sorumluluğu
Sri Lanka hükümeti, Ulusal Çevre Yasası'nda yapılacak değişikliklerle plastik kirliliğiyle mücadelesini güçlendirmeyi planlıyor. Bu değişiklikle, plastik içecek şişeleri ve diğer plastik ambalajların üreticileri ve ithalatçıları, üretim sonrası atıkların yönetiminde daha fazla sorumluluk alacaklar. Bu yaklaşım, yerel yönetimlerin üzerine düşen yükü azaltmayı ve geri dönüşüm oranlarını artırmayı hedefliyor.
De Silva, "Üreticilerin, piyasaya sürdükleri ürünlerin tüketim sonrası aşamasından sorumlu olmaları, atık toplama oranlarını artırabilir ve sürdürülebilir bir döngüsel ekonomi yaratabilir," diyor.
Türkiye Bağlantısı
Sri Lanka’da atılan bu adımlar, dünya genelindeki plastik atık sorunuyla mücadelede önemli bir örnek teşkil ediyor. Türkiye'de de benzer yasaklar ve ücretlendirme sistemleri üzerinde tartışmalar sürüyor. Türkiye, plastik atıkların azaltılması için 2023'te Avrupa Birliği ile ortak projeler geliştirmeye başladı. Yerli firmalar, geri dönüşüm süreçlerini iyileştirmek ve toplumsal farkındalığı artırmak için çeşitli kampanyalar yürütüyor.
Ülkemizde de bu tür uygulamalar hayata geçirildiğinde, hem çevresel hem de ekonomik kazanımlar elde edilebilir. Ancak asıl kritik nokta, uygulamaların etkinliğinin sağlanması ve kamuoyunun bu konudaki bilinçlenmesidir.
